Yahya Kemal’in Bavulu Sezai Karakoç’un Poşeti

Sezai Karakoç çok az görüntüsü olan bir şairdi. Fotoğraf çektirmeyi sevmeyen, videoya alınmasını istemeyen, kısaca bütün görünürlük imkânlarından kaçınan bu asil şair, yalnızca fikirlerinin görünmesini ve onların konuşulmasını istiyordu sanırım. Öldüğünde sosyal medyada dolaşan az sayıdaki görüntülerinden biri, sekiz-on yıl önce hakkında hazırlanan bir belgeseldeki gizli çekilmiş görüntüsüydü. Sokakta habersizce takip edilerek kayda alınmış bu kısa görüntüde Karakoç, üzerinde her zamanki takım elbisesi ve elinde bir poşetle dalgın dalgın yürüyor. Bu poşetli görüntüsü başkalarının da dikkatini çekmiş olmalı ki öldüğünde şair Birhan Keskin şöyle yazacaktı: “Özenle inşa ettiği yalnızlığını, şiirini ve elindeki bim poşetini hep hatırlayacağım.” Karakoç’un elindeki bim poşeti, sadece bir poşet değil onun dünyayla kurduğu ilişkiyi de izhar eden bir simgeydi adeta. Elinde poşetle dolaşan bu şair imgesi, dünyayla kurduğu ilişki bakımından bana bir başka şairi düşündürür: Yahya Kemal. Karakoç’un poşetine karşılık Yahya Kemal’in elinde Paris’e firar ederken sonra Cumhuriyet yıllarında Polonya’ya, İspanya’ya ve Pakistan’a elçi olarak giderken hep bir bavul vardır. Bu bavul, Park Otel’in 165 numaralı odasında vefat ederken de oradadır. Bir farkla ki artık Avrupa seyahatlerine eşlik eden bu büyük bavulun yanına bir de kendisi hakkında yazılan gazete küpürlerinin, çeşitli yerlerden alınmış faturaların ve fotoğrafların yer aldığı bir başka bavul eklenmiştir. Yahya Kemal’in bavulu şairin elli yılına eşlik etmiş, tanıklık etmiş ve bir biçimde onun dünyayla kurduğu ilişkinin bir nişanesi olarak öte âleme göç ettiğinde de orada temsil işlevini sürdürmüştür. Karakoç’un poşeti ve Yahya Kemal’in bavulu, yirminci yüzyıla damga vurmuş iki şairin şair imajları kadar dünya ve varlık tasavvurlarını da temsil eden iki sembol olarak okunabilir mi acaba?

Yahya Kemal, 1903’te İstanbul’dan elinde bavuluyla firar ettikten sonra kafasında milletinin tarih içerisinden gelen macerasını ifade edecek bir şiir yoğurmaya başlar. Paris’te okuduğu Siyasal Bilgiler Okulu’nun ünlü hocalarını dinlerken, Fransız şairleri izlerken hep o büyük şiiri yazabilmenin sancısı içindedir. Gerçi muarızı şair Hüseyin Sîret’in “gebelik hali onda bir çiledir” diye alay ettiği, Ömer Seyfettin’in bir eser doğurmasına ihtimal görmediği Yahya Kemal bu büyük şiiri yazamaz ama tek tek yazdığı şiirleri, sohbetleri ve makaleleriyle bir şiir anıtını inşa ettiği de inkâr edilemez. Gönlü hep o büyük şiirdedir. O şiirin peşinde günler geceler boyu anlamı süzer, kelimeleri damıtır. Masal âlemlerinin efsanevi simyacıları gibi geceler boyu hücresinde o paha biçilmez cevheri bulmanın yollarını araştırır. Fakat o büyük şiiri düşlerken devrin siyasi dengelerini de gözetir, iktidar sahiplerini karşısına almayı hiçbir zaman göze alamaz. Daima siyasi iktidara belli bir mesafede durmayı prensip edinir. İktidarın şimşeklerini üzerine çekmeyecek kadar yakın, ama onun insanı kişiliksizleştirerek öğüten değirmenine düşmeyecek kadar da uzaktır. İşte bu ara yerde bir sekinet alanı yakalamış ve hürmet gören “şair” sıfatıyla bu alanın nimetlerinden belli ölçüde istifade etmenin yollarını bulmuştur. Ömründe iki defa kastı olmadan dalgınlıkla ellerini siyasetin elektrik tellerine çarpmış ve bir daha da böyle bir tedbirsizlikten dikkatle uzak durmuştur. İlkini 1912’de Paris’ten döndüğünde Prens Sabahattin’i ziyaret ettiği gerekçesiyle tutuklanmasıyla yaşamış ve Cemal Paşa’nın huzuruna çıkarıldığında kendisinin politikayla alakası bulunmadığını söyleyerek adeta afv ü istiğfar dilemiştir. Nitekim “vatanı idareye haris” olmadığını, yeryüzünde yegâne ihtirasının milletinin lisanında istediği gibi “birkaç manzume vücuda getirmek” olduğunu söyleyen Yahya Kemal, o birkaç manzumeyi de gerekirse gurbette yazabileceğini beyan edince Cemal Paşa yumuşak davranmış ve salıverilmesini istemiştir. Bu acı tecrübeden sonra yaşadığı ikinci hadisede de açık bir kabahati yoktur. 1926’dan sonra İspanya elçiliğinde bulunan şairin, tarih, din ve alfabe konularında Mustafa Kemal’e muvafık düşünmediği bilindiğinden yurtdışında bulunması da fırsat bilinerek hakkında dedikodular uydurulur. Merkeze çekildiğine dair telgrafı alan Yahya Kemal, hakkında devrimlerle ters düştüğü için Ankara’ya döner dönmez tutuklanacağı şeklinde uydurulan sözleri de duyunca soğuk terler dökerek panik içine girer. Hemen ardından Ankara’ya dönmek yerine hayatından endişe ettiği için hastalık bahanesiyle Paris’e gider. Bu gidişi de bakanlığa bildirilmeden gerçekleştiği için Yahya Kemal elçilikten istifa etmiş sayılır. Bunun üzerine vehimli kişiliğiyle bilinen Yahya Kemal, aylarca Avrupa’da o şehirden bu şehre dolaşır ve nihayet Hamdullah Suphi’nin aracılığıyla kendisini Atatürk’e affettirebilir. Bu ikinci hadiseden sonra da zaten epeyce mesafeli durduğu politikadan artık iyice soğuyarak Ankara’nın gerilimli havasına mümkün mertebe girmemeye özen gösterir. Fakat bu iki küçük tatsız hadiseye rağmen Yahya Kemal, hem İttihat ve Terakki devrinde hem de ardından gelen Cumhuriyet devrinde ve dahası 1950 sonrasının Demokrat Parti yıllarında daima iktidarın gözde şairi olmayı sürdürür. Şiirleri ile henüz geleneğin vezinli ve rindane şiir zevkinden pek sıyrılamamış devletlüleri daima cezbederek onlara hakiki şiir lezzeti bahşeder. Bu nedenledir ki Ece Ayhan, “Yahya Kemal yalnızca bir devlet şairi değil, aynı zamanda dört dörtlük bir iktidar şairiydi” diyerek onun iktidarla gerilimli yakınlığını ifade eder.

Yahya Kemal’in bavuluna gelince on dokuz yıl Park Otel’in 165 no’lu odasının daimi müşterisi olan şairin otel odasında kalan bavullarından başka ölümünden önce kaldırıldığı Cerrahpaşa Hastanesi’ndeki odasında da birtakım eşyaları kayıt altına alınmıştır. Cep saati, kol düğmeleri, gözlük kılıfı, tıraş takımı, çakmağı, tırnak makasları, ayakkabıları, gömlekleri ve şapkası gibi kişisel eşyalarından oluşan terekesini sayan Enis Batur, Yahya Kemal’in “evsiz ve eşyasız yaşamayı seçmiş” olduğunu söyler. Yeni Türk şiirinin diğer kurucusu Ahmet Haşim’le birlikte İstanbul’da gurbeti yaşadığını iddia eden Enis Batur, biri Bağdatlı diğeri Üsküplü bu iki şairin tamı tamına İstanbul’a ait olmamalarının onları kendilerine ait bir şeylerin olmasını yadsımaya götürdüğünü savunur ve mülksüzlüğün bu şairlerin şiirlerine etkisinin henüz üzerinde durulmadığını söyler. Dahası sözlerini biraz daha ileriye taşıyarak Yahya Kemal hakkında şu saptamayı yapar: “Evsiz ve eşyasız insan. Diplomasız hoca. Bu bağlamda üzerinde fazla durmayacağım bir özelliği: Kadınsız aşkların adamı. Kitapsız şair. Dörtdörtlük bir muamma olarak Yahya Kemal portresi.”

Doğrusu Enis Batur’un bu tespitlerinin kimisi doğru olmakla birlikte ulaştığı sonuca katılmak pek mümkün görünmüyor. Evet, Yahya Kemal’in bir mülkü yoktu ve bir şiirinde de bunu çok güzel ifade etmiştir: “Yoktur halka vakfedecek milk ü mâlimiz / Üç beş gazelle şu kalb-i harâbdan başka.” Fakat gerçekten böyle midir? Gerçekten evsiz olduğu gibi eşyasız ve dünyaya iltifat etmeyen bir şair miydi Yahya Kemal? Kanaatimce Enis Batur, burada yanılıyor. Zira Yahya Kemal hem İttihatçılarla hem de onlardan sonra gelen iktidarlarla yukarıda saydığım birkaç tatsızlık hariç tutulursa daima iyi geçinmenin yollarını bulmuştur. Diğer taraftan Yahya Kemal’in hastane odasındaki bavulundan geriye kalanları sayan Enis Batur, onun mülksüz olduğu yargısına varıyor ama Yahya Kemal’in asıl bavulu Park Otel’deki odasındaydı ve oradaki eşyalarını kardeşi Reşat Beyatlı’yla birlikte açan Sermet Sami Uysal, bu odasından çıkanları ve daha sonra müdürlük odasındaki gizli kasasında bulunan parayı sayarken bize o kadar da mahrumiyet içinde bir şair imajı çizmez. Zaten ömrünün son on dokuz yılını Park Otel gibi İstanbul’un en gösterişli bir otelinin Marmara’ya bakan bir odasında geçiren ve sık sık dostlarıyla ziyafet sofralarında buluşan bir şairin yoksulluk içinde yaşadığı da söylenemez. Kaldı ki yine Sermet Sami Uysal’ın aktardığı bilgilere bakılırsa otelin geceliğine cüzi bir para ödeyen şairin çeşitli kurumlardan aldığı kayda değer bir maaşı vardır. Emeklilik maaşı hariç tutulursa bunların bir kısmının büyük şaire herhangi bir hizmet karşılığında verilmediği anlaşılabilir. Bu da onun sıkıntı içinde bir hayat yaşamadığını, en azından destek görüp korunduğunu açıkça göstermektedir.

Oysa Sezai Karakoç’un durumu Yahya Kemal’den çok farklıdır. Hayatı boyunca yazı faaliyetini hayatından ve imkânlarından kısarak veya vazgeçerek sürdürmek zorunda kalmıştır. Diriliş’in yayımıyla daha fazla ilgilenebilmek ve çalışmalarına zaman ayırabilmek maksadıyla ilkin 1965’te, ardından 1974’te istifa etmek zorunda kalır. Her seferinde hiç kimseden destek görmediği gibi geçinmek için de epeyce zorluklar yaşar. İkinci istifasından sonra bir daha da resmî göreve dönmez ve bütün mesaisini dergisinin ve kitaplarının yayımlanmasına harcar. Karakoç, yaşarken hiçbir zaman Yahya Kemal gibi devletlülerin desteğini ve himayesini görmedi. Ömrünün son yıllarında ona ödüller vermek isteyen veya onunla yan yana görünmek isteyenlere de iltifat etmedi. Daima kendi gayret ve istiğnasıyla yaşamayı tercih etti ve adeta sufilerin masivadan kurtularak Hakk’a erişme arzuları gibi kendisini aradan silerek fikirlerini ve sanatını öne çıkardı. Kişiliği ve imajıyla değil fikir ve sanatıyla var olmak istedi. Bu nedenle ne imza günleri düzenledi ne kameralara konuştu ne fotoğraf veya video çektirdi. O kadar ki Sezai Karakoç bütün sanat ve düşüncesiyle bir yirminci yüzyıl şairi olmasına rağmen bu yüzyılda yaşamamış gibi yaşadı. Bir şiirinde “ben yaşamıyor gibi yaşamıyor gibi yaşıyorum” diyerek sanki bize yaşamının ötekilerden farkını tasvir eder. “Yaşamıyor gibi yaşamak”, başkalarının yaşadığı gibi yaşamamak, başkalarının yaşam saymayacakları gibi yaşamaktır.

Yıllarca Cağaloğlu’ndaki bir hanın odasında kitapları, dergileri arasında bir masada çiçeğin ortasındaki arı gibi işinin başında sebatla çalıştı. Etrafında Yahya Kemal gibi görkemli sofralarda buluştuğu itibarlı dostları yoktu. Bir lise öğrencisinin bile kapısını çalıp ziyaret edebileceği yakınlıkta ve bir lise öğrencisine saatlerini harcayacak tevazudaydı. Bu bakımdan onu Yahya Kemal’le karşılaştırmak, aralarında dikkate değer bir fark olduğunu gösterir. Dahası bir tek Yahya Kemal’le de değil, fikren çok yakın olduğu Necip Fazıl’la bile karşılaştırılsa ikisi arasında devasa bir fark görülür. Karakoç, dünya malına değil yalnızca, o tarihe kadar var olan şair imajına da hayatı ve duruşuyla itiraz etti. Yahya Kemal’in bavulunda belki kendisinden sonra kalacak bir mülkiyeti yoktu ama Karakoç’un poşeti, yaşarken de dünyadan vazgeçmiş olmanın işaretiydi. Yaşarken de dünyaya yüz çevirmiş, gelmiş ve sözünü söyleyerek çekilmişti. Geriye yalnızca o sözün kulaklarımızda çınlayan yankısı kaldı:

“Gelmiş dayanmışım demir kapısına sevdanın

Ben yaşamıyor gibi yaşamıyor gibi yaşıyorum”

Mehmet Sümer

İşbu web sitesi ve tüm sayfaları Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa tabidir. Sitenin içeriğine ilişkin her türlü ses, görüntü, yazı içeren bilgi-belge, her türlü fikri ve sınai haklar ile tüm telif hakları ve diğer fikri ve sınai mülkiyet hakları Zift Sanat’a aittir.